Dobór uzębienia piły taśmowej wpływa na wydajność pracy, jakość powierzchni po cięciu oraz obciążenie taśmy i maszyny. Dlatego pytanie, jak dobrać podziałkę zębów 3 TPI, 4 TPI lub 6 TPI do cięcia drewna, należy rozpatrywać przede wszystkim w odniesieniu do grubości materiału i rodzaju wykonywanego cięcia.
Znaczenie mają również gatunek i wilgotność drewna, oczekiwana jakość krawędzi, prędkość posuwu oraz parametry samej piły, takie jak jej szerokość, grubość, geometria zębów i sposób ich rozwiedzenia. Inna piła sprawdzi się przy rozcinaniu grubych desek wzdłuż włókien, a inna przy wycinaniu krzywizn lub dokładniejszym docinaniu cienkich elementów stolarskich.
TPI, czyli teeth per inch, oznacza liczbę zębów przypadających na jeden cal długości piły taśmowej. Im niższa wartość TPI, tym większa odległość pomiędzy zębami i większa przestrzeń międzyzębna przeznaczona do gromadzenia oraz odprowadzania trocin.
Rzadsze uzębienie dobrze sprawdza się podczas cięcia grubych przekrojów, ponieważ każdy ząb pozostaje dłużej w materiale i usuwa większą ilość drewna. Duża przestrzeń międzyzębna zmniejsza ryzyko jej przepełnienia trocinami. Takie piły umożliwiają zazwyczaj szybszy posuw, ale pozostawiają bardziej wyraźny ślad po cięciu.
Większa wartość TPI oznacza drobniejsze uzębienie. W materiale znajduje się wówczas jednocześnie więcej zębów, dzięki czemu praca jest spokojniejsza, a powierzchnia po cięciu może być równiejsza. Jednocześnie mniejsze przestrzenie międzyzębne mają ograniczoną pojemność, dlatego zbyt drobna podziałka nie sprawdza się przy dużych przekrojach i szybkim rozcinaniu drewna.
W praktyce podziałkę zębów do drewna należy dopasować przede wszystkim do grubości przecinanego elementu. Zbyt drobne uzębienie może powodować przepełnianie przestrzeni międzyzębnych, wzrost oporów i nagrzewanie piły. Zbyt rzadka podziałka przy cienkim materiale oznacza natomiast, że w rzazie pracuje jednocześnie niewiele zębów, co może powodować drgania, szarpanie materiału i nierówną krawędź.
Wybierając pomiędzy podziałką 3 TPI, 4 TPI i 6 TPI, należy ocenić przede wszystkim wysokość przecinanego materiału oraz rodzaj wykonywanej pracy. Nie istnieje jedna uniwersalna piła do wszystkich zadań, ponieważ stolarskie piły taśmowe są wykorzystywane zarówno do rozcinania grubych desek, jak i do wykonywania cięć prostych, poprzecznych oraz krzywoliniowych.
W uproszczeniu można przyjąć następujący podział:
Jest to jednak podział orientacyjny. Dwie piły o tej samej wartości TPI mogą zachowywać się inaczej, jeżeli różnią się szerokością, geometrią zęba, kątem natarcia, grubością taśmy lub sposobem rozwiedzenia uzębienia.
Im grubszy jest materiał, tym większa przestrzeń międzyzębna jest potrzebna do skutecznego usuwania trocin. Przy cieńszych elementach można zastosować drobniejsze uzębienie, ponieważ każdy ząb pokonuje krótszą drogę w materiale, a ilość urobku przypadająca na przestrzeń międzyzębną jest mniejsza.
Podziałka 3 TPI jest przeznaczona przede wszystkim do wydajnego cięcia grubych elementów drewnianych. Duże przestrzenie między zębami umożliwiają skuteczne usuwanie trocin, dzięki czemu piła może pracować z większym posuwem bez szybkiego przepełniania przestrzeni międzyzębnych.
W pilarkach stolarskich piły 3 TPI stosuje się między innymi do rozcinania grubych desek i kantówek oraz do cięcia wzdłużnego. Dobrze sprawdzają się również podczas tak zwanego resawingu, czyli ponownego rozpiłowywania szerokiej deski na cieńsze elementy. Producenci pił stolarskich wskazują podziałki 2–3 TPI właśnie jako rozwiązanie do grubego materiału i rozcinania wzdłużnego.
Takie uzębienie pracuje stosunkowo agresywnie. Pozwala uzyskać szybszy posuw, ale zazwyczaj pozostawia bardziej widoczne ślady po zębach niż podziałka 4 lub 6 TPI. Jeżeli powierzchnia będzie później strugana, frezowana albo szlifowana, nie musi to stanowić problemu.
Podziałka 3 TPI nie jest natomiast najlepszym wyborem do cienkich listew i niewielkich elementów. Jeżeli w materiale znajduje się jednocześnie zbyt mało zębów, piła może pracować nierówno, powodować drgania i wyrywać włókna przy krawędzi.
Podziałka 4 TPI stanowi rozwiązanie pośrednie pomiędzy wydajnym cięciem grubych przekrojów a dokładniejszą pracą na cieńszym materiale. Zapewnia mniejsze przestrzenie między zębami niż 3 TPI, ale nadal pozwala sprawnie usuwać trociny podczas cięcia desek, kantówek i elementów o średniej grubości.
Piłę 4 TPI warto rozważyć w warsztatach, w których jedna taśma ma być używana do kilku rodzajów prac, na przykład do cięcia wzdłużnego, poprzecznego, wykonywania łagodnych krzywizn oraz przygotowywania półfabrykatów do dalszej obróbki.
Nie oznacza to jednak, że każda piła 4 TPI jest automatycznie piłą uniwersalną. Jej zastosowanie zależy także od szerokości taśmy. Węższa piła umożliwi wykonywanie mniejszych promieni, natomiast szersza będzie stabilniejsza podczas długich cięć prostych.
W porównaniu z podziałką 3 TPI piła 4 TPI może pozostawić spokojniejszy i równiejszy ślad cięcia. Nie będzie jednak odprowadzać trocin tak skutecznie podczas szybkiego rozcinania bardzo grubego drewna. W porównaniu z 6 TPI lepiej radzi sobie natomiast z większym przekrojem materiału i szybszym posuwem.
Podziałka 6 TPI znajduje zastosowanie przy cieńszych elementach oraz w pracach wymagających większej kontroli nad przebiegiem cięcia. Większa liczba zębów znajdujących się jednocześnie w materiale sprzyja spokojniejszej pracy i może zapewniać równiejszą powierzchnię po przecięciu.
Piły 6 TPI stosuje się między innymi do docinania cieńszych desek, listew i elementów stolarskich, a także do wykonywania cięć krzywoliniowych, jeżeli szerokość taśmy jest odpowiednia do wymaganego promienia. Przykładowo wąskie piły 1/4″ z podziałką 6 TPI są oferowane do cięcia według szablonu, wycinania łuków oraz typowych cięć wzdłużnych i poprzecznych w cieńszym materiale.
Nie należy jednak zakładać, że samo zastosowanie 6 TPI zawsze zapewni gładką powierzchnię i wyeliminuje wyrywanie włókien. Na jakość krawędzi wpływają również ostrość i geometria zębów, rozwiedzenie, gatunek drewna, kierunek cięcia względem włókien, prędkość posuwu oraz stan techniczny maszyny.
Podziałka 6 TPI nie jest odpowiednia do szybkiego rozcinania grubego drewna. Małe przestrzenie międzyzębne mogą zapełnić się trocinami, zanim ząb opuści rzaz. Powoduje to wzrost oporów, nagrzewanie piły, pogorszenie jakości cięcia i konieczność ograniczenia posuwu.
Podziałkę najlepiej dobierać do najczęściej przecinanego materiału oraz dominującego rodzaju pracy. Do grubych desek, kantówek i rozcinania wzdłużnego najczęściej wybiera się rzadsze uzębienie, na przykład 3 TPI. Przy elementach o średniej grubości i zróżnicowanych pracach warsztatowych dobrym rozwiązaniem może być 4 TPI. Do cieńszych materiałów i dokładniejszych cięć można zastosować 6 TPI.
Nie są to jednak sztywne granice. Zalecany zakres grubości materiału może różnić się w zależności od konstrukcji konkretnej piły. Przykładowo producenci przypisują 3 TPI głównie do grubych przekrojów, 4 TPI do materiałów średniej grubości, a 6 TPI do cieńszych elementów, ale podają różne wartości zależnie od szerokości taśmy, rodzaju zęba i gatunku drewna.
Przy wyborze piły należy więc uwzględnić nie tylko TPI, lecz także:
Zbyt drobne uzębienie w grubym materiale utrudnia odprowadzanie trocin i zwiększa opory pracy. Zbyt rzadka podziałka w cienkim drewnie może powodować nierówną pracę zębów, drgania i poszarpaną krawędź. Prawidłowy dobór uzębienia pozwala uzyskać stabilniejsze prowadzenie, skuteczne odprowadzanie trocin, odpowiednią jakość powierzchni oraz większą trwałość piły taśmowej.
Wyłączny dystrybutor na rynek polski
