Dobór piły taśmowej do metalu nie powinien opierać się wyłącznie na gatunku przecinanego materiału. Równie ważne są kształt i wymiar przekroju, grubość ścianki oraz długość odcinka, na którym zęby piły jednocześnie pracują w materiale. To właśnie te parametry mają bezpośredni wpływ na dobór podziałki uzębienia.
Innych warunków pracy wymaga cienkościenny profil, innych rura o dużej średnicy, a jeszcze innych pełny pręt. Nieprawidłowo dobrana podziałka może powodować drgania, zahaczanie zębów o materiał, ich przeciążenie, problemy z odprowadzaniem wiórów oraz przyspieszone zużycie piły.
Dlatego przed wyborem piły taśmowej należy określić przede wszystkim:
Dopiero na tej podstawie można prawidłowo dobrać konstrukcję piły i podziałkę jej uzębienia. Producenci pił taśmowych również wskazują wymiar i kształt materiału oraz sposób jego ułożenia jako podstawowe dane potrzebne do doboru taśmy.
W przypadku profili stalowych ząb piły wielokrotnie wchodzi w materiał i z niego wychodzi. Szczególnie przy cienkich ściankach pojedynczy ząb pracuje na krótkim odcinku, dlatego bardzo ważne jest, aby w materiale znajdowała się jednocześnie odpowiednia liczba zębów.
Zbyt duża podziałka, czyli zbyt mała liczba zębów na cal, powoduje, że obciążenie przypada na niewielką liczbę zębów. Może to prowadzić do nierównej pracy, drgań, zahaczania o krawędzie profilu, a w skrajnych przypadkach do wykruszania lub wyrywania zębów.
Z kolei zastosowanie bardzo drobnej podziałki nie jest rozwiązaniem uniwersalnym. Małe przestrzenie międzyzębne mają ograniczoną pojemność, dlatego przy zbyt dużej długości kontaktu z materiałem mogą gorzej odprowadzać wióry. Niewłaściwie dobrana podziałka jest jedną z przyczyn przeciążenia i uszkodzeń uzębienia wskazywanych przez producentów pił taśmowych.
Przy doborze piły do profilu należy więc uwzględnić:
W profilach o zmieniającej się długości kontaktu piły z materiałem bardzo dobrze sprawdza się uzębienie o zmiennej podziałce, np. 6/10, 5/8 czy 4/6 TPI. Oznaczenie 6/10 TPI informuje, że w jednej grupie zębów ich liczba na cal zmienia się pomiędzy wartościami 6 i 10. Röntgen wskazuje, że w podziałce Combi występują naprzemiennie różne odległości między zębami, podczas gdy w podziałce regularnej odstęp jest stały.
Taka konstrukcja pozwala objąć jedną piłą szerszy zakres przekrojów i ogranicza tendencję do powstawania drgań.
W przypadku rur dobór podziałki jest bardziej złożony niż prosta zasada „cienka ścianka – drobne zęby”.
Podczas przechodzenia piły przez przekrój rury długość kontaktu uzębienia z materiałem zmienia się w trakcie jednego cięcia. Na początku zęby przecinają niewielki fragment ścianki, następnie długość kontaktu rośnie, a w dalszej części ponownie maleje.
Dlatego przy doborze piły do rury należy uwzględniać jednocześnie:
W praktyce oznacza to, że dwie rury o tej samej grubości ścianki, ale bardzo różnych średnicach, nie zawsze będą wymagały tej samej podziałki uzębienia.
Dobrym przykładem są tabele doboru producentów pił. W przypadku materiałów rurowych zalecana podziałka zmienia się wraz ze wzrostem zarówno grubości ścianki, jak i średnicy elementu. Röntgen publikuje oddzielne zalecenia doboru uzębienia właśnie dla takich przekrojów.
Przy cienkościennych rurach szczególnie ważne jest zastosowanie odpowiednio drobnego uzębienia. Dzięki temu kilka zębów może jednocześnie pracować w ściance, co ogranicza gwałtowne obciążanie pojedynczego zęba podczas wejścia w materiał.
Przy większych rurach lub grubszych ściankach można stosować większą podziałkę, aby zapewnić odpowiednią przestrzeń na powstające wióry.
Cięcie pełnego pręta różni się od obróbki rur i profili. Ząb po wejściu w materiał przez cały czas skrawa metal aż do opuszczenia przekroju, a wraz ze wzrostem jego średnicy lub szerokości zwiększa się droga skrawania i ilość powstających wiórów.
Dlatego jednym z podstawowych parametrów przy doborze podziałki jest maksymalna długość kontaktu piły z materiałem. Taką zasadę doboru podają również producenci pił taśmowych.
Im większy pełny przekrój, tym zazwyczaj stosuje się mniejszą wartość TPI, czyli większą podziałkę zębów.
Dla uzębienia zmiennego Röntgen podaje przykładowo:
| Przekrój materiału pełnego | Zalecana podziałka |
|---|---|
| do 25 mm | 10/14 TPI |
| 15–40 mm | 8/12 TPI |
| 25–50 mm | 6/10 TPI |
| 35–70 mm | 5/8 TPI |
| 40–90 mm | 4/6 TPI |
| 50–120 mm | 3/4 TPI |
| 80–150 mm | 2/3 TPI |
Zakresy częściowo się pokrywają, ponieważ dobór nie jest wartością graniczną „co do milimetra”. Na ostateczny wybór wpływają również gatunek materiału, stabilność przecinarki i wymagane parametry procesu. Tabela Röntgen pokazuje jednak wyraźną zasadę: wraz ze wzrostem przekroju stosowane jest coraz rzadsze uzębienie.
Ma to bezpośredni związek z odprowadzaniem wiórów. Większe przestrzenie międzyzębne mogą pomieścić większą ilość materiału usuwanego podczas przechodzenia zęba przez szeroki przekrój.
TPI, czyli teeth per inch, oznacza liczbę zębów przypadających na jeden cal długości uzębienia.
Im większa wartość TPI, tym mniejsze zęby i mniejsza odległość między nimi. Im mniejsza wartość TPI, tym zęby są rozmieszczone rzadziej i mają większe przestrzenie międzyzębne.
Przykładowo:
W oznaczeniach takich jak 6/10 TPI lub 4/6 TPI mamy natomiast do czynienia z podziałką zmienną. Według nomenklatury Röntgen podane liczby określają najwyższą i najniższą liczbę zębów przypadającą na cal w powtarzającej się grupie zębów.
Rodzaj przecinanego materiału decyduje o doborze uzębienia i typu piły, ale nie wszystkie wymiary taśmy można dobierać dowolnie.
Długość, szerokość i w wielu przypadkach również grubość piły wynikają przede wszystkim z konstrukcji przecinarki. Należy więc stosować wymiar przewidziany przez producenta urządzenia.
Przed zamówieniem piły trzeba sprawdzić:
W przypadku przecinarek poziomych WIKUS także zaleca dobór szerokości piły zgodnie ze specyfikacją producenta maszyny.
Można więc przyjąć prostą kolejność:
przecinarka określa wymiar piły → materiał i jego przekrój określają typ piły oraz uzębienie → parametry procesu określają sposób jej pracy.
Do wielu typowych zastosowań związanych z cięciem rur, profili i pełnych prętów stalowych stosuje się piły bimetalowe. Przykładem jest Röntgen bi-alfa cobalt M42, w której część nośna piły i materiał uzębienia są dobrane tak, aby połączyć odporność na zmienne obciążenia z trwałością krawędzi tnącej.
Istnieją jednak zastosowania, w których korzystniejsze są piły z zębami z węglika spiekanego. Dotyczy to m.in. wymagających materiałów oraz procesów nastawionych na dużą wydajność. Röntgen oferuje w tej grupie serię HM-Titan, w tym warianty przeznaczone do różnych typów materiałów i warunków cięcia.
O wyborze nie powinno więc decydować samo stwierdzenie „stal = bimetal”. Należy uwzględnić gatunek materiału, jego obrabialność, przekrój oraz warunki pracy przecinarki.
Najważniejszą zasadą jest dopasowanie podziałki uzębienia do rzeczywistego przekroju pracującego w materiale, a nie wyłącznie do jego zewnętrznych wymiarów.
W praktyce:
W przypadku zróżnicowanych przekrojów korzystnym rozwiązaniem jest często uzębienie o zmiennej podziałce.
Prawidłowy dobór nie tylko poprawia jakość powierzchni po cięciu. Ogranicza również przeciążenia uzębienia, pomaga prawidłowo odprowadzać wióry i pozwala wykorzystać możliwości piły w przewidzianych dla niej warunkach pracy.
Nie istnieje jedna prawidłowa wartość TPI dla wszystkich materiałów. Podziałkę dobiera się przede wszystkim do długości kontaktu uzębienia z materiałem. Małe i cienkościenne przekroje wymagają zwykle drobniejszego uzębienia, natomiast duże przekroje pełne – większej podziałki.
Do cienkościennych profili stosuje się drobniejsze uzębienie, pozwalające utrzymać kilka zębów w kontakcie z materiałem. W wielu zastosowaniach dobrze sprawdza się podziałka zmienna, która pozwala pracować w szerszym zakresie przekrojów. WIKUS również stosuje w piłach przeznaczonych specjalnie do profili geometrię i zmienną podziałkę ukierunkowane na ograniczanie drgań i ryzyka uszkodzenia zębów.
Tak, jeżeli zakres przekrojów i materiałów mieści się w obszarze zastosowania danej piły i jej podziałki. Nie oznacza to jednak, że jedna konfiguracja będzie optymalna dla bardzo cienkiego profilu i dużego pełnego pręta. Im większa różnica między przecinanymi elementami, tym trudniej uzyskać optymalne warunki pracy przy użyciu jednej podziałki.
Jest to zmienna podziałka uzębienia. Liczba zębów przypadających na cal zmienia się w obrębie powtarzającej się grupy pomiędzy wartościami podanymi w oznaczeniu. W przypadku 4/6 TPI oznacza to zakres od 4 do 6 zębów na cal.
Tak. Piły bimetalowe są powszechnie stosowane do cięcia wielu gatunków stali oraz metali nieżelaznych. Konkretna konstrukcja i geometria uzębienia powinny jednak zostać dobrane do gatunku materiału oraz jego przekroju. Przy bardziej wymagających zastosowaniach stosuje się również piły z zębami z węglika spiekanego.
Na trwałość wpływają m.in. prawidłowa podziałka uzębienia, prędkość taśmy i posuw, stabilne zamocowanie materiału, stan przecinarki, chłodzenie oraz prawidłowe dotarcie nowej piły. Producent zwraca również uwagę na kontrolę kształtu powstających wiórów, ponieważ są one dobrym wskaźnikiem poprawności parametrów procesu.
Należy kierować się specyfikacją producenta przecinarki. Długość, szerokość i grubość piły są związane z konstrukcją maszyny i nie dobiera się ich wyłącznie na podstawie przecinanego materiału.
Opracowanie merytoryczne: zespół Koronet Sp. z o.o.
Ostatnia aktualizacja: 16 września 2026 r.
Wyłączny dystrybutor na rynek polski
